Een doos condooms

‘Zou je volgende keer een doos condoom voor me mee willen nemen uit Nederland?’ Vroeg een Koerdische vriend me tijdens mijn vorige bezoek aan Iraaks Koerdistan. Hij is single, populair bij de meisjes en verbergt zijn enorme interesse in vrije seks onder geen kleed of tapijt.  Op mijn verbaasde reactie of er geen condooms te vinden zijn in Koerdistan, antwoordt hij: ‘Die zijn er zeker wel, maar ik ben bang iemand me ziet als ik ze koop.’

Het is even wennen wanneer in een land waarin een duidelijke mannencultuur overheerst, mannen, en dan vooral jonge mannen, je in vertrouwen nemen over hun seksleven. Je bent natuurlijk een vreemdeling, die in het westen woont en die gewend moet zijn zulke onderwerpen vrijuit te bespreken. Bovendien ben je geen naaste vriend, familielid of collega, dus het risico dat je hun geheimen of verhalen aan derden zult vertellen en ze zo in verlegenheid of gevaar zou brengen, is gering.  Desondanks drukt deze vriend me op het hart, niemand iets over zijn verzoek te vertellen.  

Koerdistan groeit langzaam maar zeker naar een moderne staat, maar binnen een wirwar aan rode lijnen en taboes, die wat de jongeren betreft maar tergend traag vervagen. Hoewel de straten meer en meer een, naar westerse maatstaven, Modern aangezicht krijgen, blijft de oeroude traditionele mentaliteit nog ongeschonden voortbestaan. Een meisje na negen uur ’s avonds op straat is not done, een vrije en openlijke relatie tussen een meisje en jongen zonder getrouwd te zijn evenmin. Desondanks heeft ieder jongen, gelovig of niet, een geheime relatie met een meisje, met wie hij ook nog eens regelmatig de liefde bedrijft.

Als de gêne of angst gesnapt te worden bij de aankoop van een doosje condooms zo groot is, wie koopt dan de condooms, die bij iedere drogist een bescheiden plekje innemen naast de pijnstillers en nagellakremover? Een klein onderzoekje onder de mannen die ik ken levert het volgende op: jonge Koerdische mannen die in het buitenland hebben gewoond gebruiken meestal condooms en zijn ook het meest seksueel actief, De tweede groep die regelmatig gebruik maakt van condooms zijn de getrouwde mannen. Deze heren gebruiken geen condooms tijdens de seks met hun vrouw, maar wel als ze  er naast hun echtgenote een vriendinnetje op na houden. De derde groep, en tegelijk de meerderheid van de jongeren in Koerdistan, is te bang of verlegen om condooms te kopen en heeft daarom helaas geen veilige seks.

Je zou denken dat een ouder blij zou zijn als zijn of haar kind veilige seks heeft, maar in Iraaks Koerdistan (en hoogstwaarschijnlijk in alle andere landen in Midden-Oosten) wordt er heel anders op gereageerd. Ondanks het feit dat seks voor het huwelijk voor beide geslachten zwaar wordt afgekeurd, is er een wezenlijk verschil tussen de reactie op een meisje dat seks heeft of een jongen. Ongeacht met wie hij het doet, wordt er voor jongen een oogje toegeknepen; jij komt er met een waarschuwing, of hooguit een klap in zijn gezicht vanaf. Voor een meisje heeft dat veel zwaardere consequenties, soms zelfs dood door eerwraak omdat het eer van de familie geschonden is. Men spreekt gauw van schande als een single meisje voor haar huwelijk intiem contact heeft gehad met een jongen, laat staan echte seks. Maagdelijkheid weegt nog altijd zwaar bij Koerden. Angst voor geroddel zorgt dat veel jongeren hun voorhuwelijkse relaties niet durven te openbaren. Het is dus vanzelfsprekend dat seksueel contact nog strikter geheim wordt gehouden.  

In Koerdistan staat de poort naar de vrije wereld wagenwijd open. Internet biedt dagelijks een enorm scala aan wetenschappelijke, sociale – en pornosites waar men veel aan goeds en kwaads kan vinden. Toch is de dorst naar meer er niet minder van geworden. En hoewel een geheime seksuele verhouding de spanning en  begeerlijkheid vergroot, is de jonge Koerd toe aan een toename van mentale vrijheid, die de weg vrij maakt naar een democratische maatschappij. 

Een doos condoom neemt weinig plaats in in mijn koffer. En ik word niet verlegen of bang wanneer de douanebeambte op het Koerdische vliegveld die doos bekijkt, openmaakt en weer voor zich houdt, op zoek naar illegale objecten. Nieuwsgierige gezichten kijken vlug weg als ik ze recht in de ogen kijk, vrouwen slaan verlegen hun oogleden neer en in de mondhoek van mannen verschijnt een grijns. Stoer en quasi-onverschillig loop ik door, maar ik voel de gerichte blikken als scherpe naalden in mijn rug.