ex Ponto Magazine nr.9

Foto: Sunny Ofehe tijdens de vredesonderhandelingen met MEND in december 2008

De drie kinderen Ogechi (9), Chioma (7) en Chinedu (5) van Polycarp Ajoko hoofd van de Rekenkamer van de Imo State wonen sinds een jaar niet meer bij hun vader en moeder. Ze wonen op een kostschool, zo’n duizend kilometer van hun ouders vandaan. Die plaats is geheim. Ze zijn inmiddels zo vaak ontvoerd dat ze dat zelf ook fijner vinden. Het is te gevaarlijk om bij hun ouders te wonen. De kinderen zijn ontzettend bang geworden voor gewapende mensen. Hun ouders vliegen elk weekend naar hen toe.
Er zijn in de Niger Delta steeds meer schokkende verhalen en nieuwsberichten over ontvoeringen. Zelfs van negen baby’s die half december uit de kraamkamer van een ziekenhuis in Port Harcourt zijn meegenomen.
Soms wordt er al losgeld geëist voor mensen die niet eens ontvoerd zijn. Zoals bij twee vrienden die samen op stap gingen, zonder mobiele telefoon. De ouders van een van de mannen werden gebeld. Ze hoorden dat hun zoon ontvoerd was en of ze maar wilden betalen. De man werd tot zijn grote verbazing onthaald als verloren zoon. Zijn familie was 480.000 Naira (3000 Euro) armer. 

De vloek van de olie
Nigeria is steenrijk. Op de lijst van rijkste oliemaatschappijen in 2006, staat de Nigeriaanse staatsoliemaatschappij met 20 miljard vaten oliereserves ver boven de rijkste oliemaatschappij Exxon Mobil, goed voor 12 miljard vaten. De Nigeriaanse staat is rijk, veel Nigeriaanse politici zijn rijk, maar de meeste Nigerianen zijn straatarm. Meer dan driekwart leeft onder de armoedegrens. En de Niger Delta, waar de olie wordt gewonnen, is het armste gebied. 
Ooit begonnen idealisten, met als bekendste leider Ken Saro-Wiwa een geweldloze strijd tegen de vervuiling van de oliemaatschappij Shell en deze ongelijke verdeling van de inkomsten. Ken Saro-Wiwa werd met acht anderen opgehangen. Dat was in 1995. Een aantal activisten besloot dat de vreedzame protesten niet effectief waren. Ze wilden meer druk zetten op de oliemaatschappijen en begonnen zich te bewapenen..

Actiegroepen
Er kwamen verschillende groepen met klinkende namen, zoals de Niger Delta Vigilante, de People’s Volunteer Voice en in 2006 verenigden zich een aantal groepen in MEND, Movement for the Emancipation of the Niger Delta. Deze groepen houden zich bezig met aftappen van olie en met het ontvoeren van medewerkers van oliemaatschappijen.
Maar als gevolg van de ontvoeringen zijn de werknemers bijzonder goed beveiligd, ze wonen in ommuurde wijken en worden van daar naar hun werk gevlogen per helikopter, of vervoerd in geblindeerde bussen onder politie escorte. Sommige rebellengroepen zijn overgegaan op het ontvoeren van Nigerianen, zeggen bewoners van de Niger Delta. En dat betekent dat iedereen die een beetje geld heeft, vogelvrij is.

MEND zelf claimt nooit losgeld te vragen voor hun gegijzelden, maar dat wordt betwijfeld door mensen die nauw contact met hen hebben, zoals Sunny Ofehe van Stichting Hope for Niger Delta Campaign. Hij heeft vanwege zijn politieke activiteiten asiel gekregen in Nederland. Ofehe is geboren in het gebied en heeft regelmatig contact met de MEND en andere activisten. Hij heeft hen afgelopen december bezocht omdat hij een vredesplan heeft voor de regio.
‘De MEND heeft met de ontvoeringen van gewone burgers niets te maken. Zij ontvoeren echt alleen mensen die bij de oliemaatschappijen verantwoordelijk zijn voor vervuiling.’ Ofehe vindt de beschuldigingen aan het adres van de activisten schokkend. ‘De MEND is een ideële beweging. Als ze gewone burgers ontvoeren zouden ze toch alle steun van de plaatselijke bevolking verliezen? Hun ontvoeringen zijn heel anders dan die van gewone criminelen. Ze hebben een eigen stijl, die kun je zo herkennen. Ze hebben zelfs onlangs een Roemeen bevrijd die door criminelen was ontvoerd.’

Sociale consequenties
Maar zelfs als de activisten niet betrokken zouden zijn bij de ontvoeringen van gewone burgers, is het effect van hun acties uiterst nadelig voor de Niger Delta, zegt Jumi Richard Holliday ‘De sociale consequenties van de ontvoeringen van militante groepen zijn immens.’ Holliday is National Orientation Agency Officer in Port Harcourt, Rivers State (Niger Delta). ‘Tachtig procent van de buitenlandse bedrijven zijn weggetrokken, je kunt je voorstellen wat dat betekent voor de werkgelegenheid in dit gebied. Het heeft ook een zeer slechte invloed gehad op de jongeren. Niet alleen hebben ze weinig toekomstperspectief, ze zien ook manieren waarop ze veel gemakkelijker geld kunnen verdienen. Zelfs om een bank te beroven moet je al meer organiseren, en wat levert je dat op? Risico dat je wordt neergeschoten en misschien een paar duizend dollar. Nee, kinderen ontvoeren en de ouders om losgeld vragen, dat is pas echt lonend, en je hoeft er niets voor te kunnen. Je hebt niet meer nodig dan een telefoon en een plek om het geld op te halen.’
‘Het kan waar zijn dat de activisten met de ontvoeringen niets te maken heeft, maar dan hebben ze met ontvoeringen van medewerkers van oliemaatschappijen een heel gevaarlijke trend gezet. Ze claimen alleen maar mensen te gijzelen die verkeerde dingen doen, maar zijn medewerkers van oliemaatschappijen geen mensen dan? En hebben die geen kinderen?’

Nationale verdeeldheid
De orientation agency offices waar Jumi Richard Holliday werkt, zijn ingesteld in alle 36 staten van Nigeria. De centrale regering in Abuja probeert daarmee het nationaal bewustzijn van alle etnische groepen in Nigeria te bevorderen en te laten zien dat ze wil investeren in het welzijn van de burgers. Er is namelijk niet veel gevoel van nationale eenheid in Nigeria. De grenzen zijn in de koloniale tijd (1884) getrokken door de Europese kolonisatoren en dat heeft de Hausa’s in het noorden en de Yoruba’s in het zuidwesten en de Igbo in het zuidoosten en met hen nog vele 365 volken min of meer willekeurig binnen dezelfde landsgrenzen gesloten. De Engelsen hebben eeuwenlang een succesvolle verdeel-en-heers politiek gevoerd. Niet verwonderlijk leidde dat na de onafhankelijkheid tot grote en minder grote etnische, religieuze en economische conflicten.
Kort voordat Nigeria in 1960 onafhankelijk werd is er olie gevonden. Inmiddels bestaat 97 procent van de exportinkomsten uit oliegeld. Dat gaat naar de oliemaatschappijen en naar de staat. De inkomsten uit olie hebben de etnische conflicten versterkt. De ene bevolkingsgroep verwijt dat andere dat ze alle inkomsten allen voor zichzelf houden. De Hausa’s zijn overwegend aan de macht geweest, maar het is in het gebied waar vooral Ijaws, Igbo’s en Ogoni’s wonen dat de olie wordt gewonnen.

Toegang verschaffen
Steeds meer mensen claimen het recht op hun deel van de rijkdom. Zeker nu het gebied waar ze wonen voor een deel vervuild is door de oliewinning zodat landbouw en visserij steeds moeilijker worden. En dat terwijl in de achtertuin de olieleiding ligt waar al dat kostbare goed zo doorheen loopt.
Op de website van Milieudefensie is een filmpje te zien van vervuild land door lekkende pijpleidingen. Vier boerenfamilies klagen Shell aan wegens vervuiling. Ongetwijfeld is dat terecht. Er is veel vervuild, en Shell houdt zich niet aan alle beloften die zijn gedaan om het gebied schoon te houden. Er is veel te lang gas afgefakkeld, met alle kwalijke gevolgen voor het milieu.
Maar het is ook algemeen bekend dat er door de lokale bevolking al dan niet in samenwerking met activisten veel illegaal afgetapt wordt uit olieleidingen. Sunny Ofehe  heeft particuliere raffinaderijtjes gezien in huiskamers, waar je naar believen benzine of kerosine kunt bestellen. Voormalig activistenleider Asari-Dokubo stond bekend om zijn particuliere oliehandel.

Rivaliserende groepen
Tot zover is het niet legaal, maar mogelijk ideologisch te verantwoorden. Maar hoe zit het met die ontvoeringen? Die worden door de lokale bevolking toegeschreven aan milieuactivisten. Journalist  Gerbert van der Aa bevestigt dit. ‘Activisten ontvoeren nu ook gewone Nigerianen. Het gaat al jaren niet meer om het milieu, maar om geld.’ De Nederlandse journalist bezocht Niger Delta  in oktober 2008 voor het laatst. De schrijver van het boek ‘Nigeriaanse toestanden’ zag een omslag ontstaan bij de gewapende groepen die zich milieuactivisten noemen. ‘Je hoort er milieudefensie niet over, maar criminalisering van activisten is al jaren een gegeven. Ik werd in 2002 kort ontvoerd en kon mezelf nog vrijpleiten door te zeggen dat ik niets met de olie te maken had en dat niemand voor me ging betalen. Ik ben er zeker van dat me dat nu niet meer zou lukken. Ik heb een aanbod om onder bescherming met een lokale chief mee te gaan afgeslagen. Zelfs onder bewaking dat gebied in gaan is levensgevaarlijk, misschien word je goed beschermd door de groepering waar je mee reist, maar wat als je een rivaliserende groep tegenkomt?'

Vredesonderhandelingen
Sunny Ofehe nam in december 2008 een Amerikaanse tv-ploeg mee naar de Niger Delta om opnames te maken. Op de beelden van de CNN reportage zien we dat er vlakbij de verslaggeefster Lisa Ling geschoten wordt. Ofehe denkt veiligheid van journalisten wel te kunnen garanderen. Natuurlijk is er met de activisten te praten. Zij vallen geen onschuldige mensen aan. ‘Je moet die twee niet door elkaar halen, er zijn milieuactivisten en er zijn criminele benden in het gebied. De activisten willen graag vrede.’
Volgens Ofehe zijn activistengroepen waaronder MEND bereid om te onderhandelen. ‘Alleen niet op Nigeriaans grondgebied, ‘ zegt hij. ‘Er zijn eerder leiders opgepakt die vredesbesprekingen kwamen voeren. Daarom ben ik in gesprek met Maxime Verhagen van Buitenlandse Zaken om te vragen of er op Nederlands grondgebied onderhandelingen kunnen plaatsvinden. Dat is tot dusver geweigerd, met als argument dat Nederland zich niet in interne aangelegenheden mag mengen.’

De laatste politiechef
Ondertussen verergert de situatie en wordt de bevolking steeds banger. Obinna Ndu, een politicus in Imo State, belde een paar dagen geleden naar Nederland. Hij klonk zeer mismoedig. De politiechef van de afdeling ontvoeringen wil zijn ontslag indienen. ‘We werken tot laat in de nacht om de ontvoerders te pakken,maar het zijn er te veel,’ zei hij. ‘We moeten de meeste van hen neerschieten als voorbeeld om af te schrikken. En de levenden moeten we ze snel berechten voordat ze door corrupte ambtenaren worden vrijgelaten. We werken dag en nacht, maar het lijkt nauwelijks zin te hebben. Ik geef het op.’
Obinna Ndu zegt dat dit de laatste niet-corrupte politiechef was in de regio die hij kende. ‘Nu is helemaal het hek van de dam.‘

Sunny Ofehe heeft een uitnodiging gekregen om op 2 maart zijn vredesplan te presenteren aan vice-president Goodluck Jonathan en aan de parlementaire commissie voor de Niger Delta Crisis. Helaas zag hij geen kans om op tijd in Nigeria te zijn. Hij probeert de afspraak te verzetten.

Naschrift:
Er is een mail verzonden naar de MEND met verzoek om een reactie op de inhoud van dit artikel, tot op heden is die niet ontvangen.
Milieudefensie heeft wel gereageerd. Woordvoeder Albert ten Kate en Anne van Schaik hebben laten weten erg geschokt te zijn door de berichten en een interview georganiseerd met milieuactivist Nnimmo Bassey van Environmental Rights Action. Wordt vervolgd.

Bronnen:
Interview Godian Ejiogu met Ken Irechukwu National Orientation Agency Officer in Imo State
Interview Godian Ejiogu met Mrs Jumi Richard Holliday National orientation Agency officer in River State
Diverse interviews met Sunny Ofehe, stichting Hope for the Niger Delta
On Line interview van Sunny Ofehe met Jomo Gbomo woordvoerder MEND
Conscience is an open wound, artikel van Asari Dokubo over onder meer Henry Okah
Artikel Rolf Bos, Volkskrant 23 september 2008 ‘Olieoorlog in een wetteloze delta’
Uneasy calm over Henry Okah, article by EMMA AMAIZE, Regional Editor, South South  Saturday, 23 February 2008
CNN verslag van Lisa Ling, 11 dec 2008 ‘World's most valuable resource, a curse for most Nigerians’ http://edition.cnn.com/2008/WORLD/africa/12/11/pip.nigeria.oil/index.html#cnnSTCVideo
Reactie blog van savenigeria op Forgottendiaries.org op deze uitzending
Gerbert van der Aa, artikel Nigeria wankelt, FEM business 19 november 2008
Patrick Naagbanton (coordinator Centre for Environment, Human Rights and Development- www.cedrd.org ) rapport Proliferation of Small Arms, Armed Groups and Violent Conflicts in the  Niger Delta Region of Nigeria
Victor Emeruwa artikel Nigeria: Niger delta youths seek peace, AfricaNews, 11 February 2009
The Economist Nigeria Risky toughness, Sep 18th 2008
Nicholas Shaxson, Poisoned Wells, The dirty politics of African oil, Palgrave-MacMillan2007-2008
Stephanie Hanson on http://www.cfr.org/publication/12920/ MEND: The Niger Delta’s Umbrella Militant Group, March 22, 2007
http://www.milieudefensie.nl/globalisering/publicaties/multimedia/the-people-of-nigeria-versus-shell
http://www.milieudefensie.nl/globalisering/activiteiten/shell

Foto's: Sunny Ofehe

Read this article in English...